WERKEN ZONDER LOON

‘UITKERINGS­GERECHTIGDEN ZIJN EEN VERDIEN­MODEL’

Tekst Eva Prins Beeld Jeannette Schols

‘DEZE MENSEN WERKEN SOMS JAREN VOOR NIKS’
‘HET IS ZO’N VERROT SYSTEEM’

Werken zonder loon, ondeug­delijke contracten en zelfs onterecht aangemerkt worden als arbeidsgehandicapte. Statushouders en uitkerings­gerechtigden in Amstelveen overkomt het geregeld. FNV-kaderlid Wil Roode: ‘Hier worden bewust kwetsbare mensen die de taal niet goed machtig zijn, uitgebuit'.

Dit is het verhaal van Yemane (32), vluchteling uit Eritrea die in de zomer van 2017 in Amstelveen komt te wonen. Zijn vrouw en dochter heeft hij moeten achterlaten in een vluchtelingenkamp in Ethiopië. Bij aankomst in Amstelveen vergeet Vluchtelingenwerk Amstelveen echter om gezinshereniging voor hem aan te vragen; dat moet binnen drie maanden. Door die fout rest hem nog maar één route naar hereniging met zijn vrouw en dochter: zo snel mogelijk fulltime betaald werk vinden, want alleen dan kan hij nog een aanvraag doen.

WERKEN ZONDER LOON

Yemane is dan ook zeer gemotiveerd om aan de slag te gaan en pakt alles aan. Op zeker moment is hij zes dagen per week aan het werk: twee dagen in een fietsfabriek, één tot twee dagen als schoonmaker en vijftien uur als vakkenvuller bij Albert Heijn. Alleen: geld verdient hij er niet mee. De inkomsten van het schoonmaakwerk worden verrekend met zijn uitkering waardoor hij er niks aan overhoudt. Het werk in de fietsfabriek is vrijwillig en kost hem alleen maar geld, want de reiskosten bedragen 80 euro per maand, en hij krijgt van de gemeente maar 60 euro vergoed. En Albert Heijn? Ook die multinational waar tijdens corona megawinsten werden geboekt, betaalt hem niets. Hierover later meer.

VALSE BELOFTES

Kaderleden Wil Roode en Sahra Awad die uitkeringsgerechtigden in Amstelveen bijstaan, gaan op onderzoek uit en doen een aantal bizarre ontdekkingen. Zo blijkt het werk in de fietsfabriek, dat Yemane zelf had gevonden en dan al ruim een half jaar doet, niet het beloofde vrijwilligers­werk met uitzicht op een baan te zijn, maar ‘een soort stage'. Wil: ‘De werkmakelaar van de gemeente bleek met de fabriek te hebben afgesproken dat als Yemane er nog eens zes maanden, vier dagen per week, zou werken – onbetaald! – hij daarna bemiddeld zou worden naar een assemblagefabriek waar elektrische fietsen in elkaar worden gezet. Voorwaarde van die fabriek: hij moest wel een arbeidshandicap (en dus beperkte loonwaarde) hebben – want dan krijgt de werkgever subsidie.

Yemane, die niks mankeert, wist niets van deze afspraak. Hij dacht in opleiding te zijn voor fietsenmaker. Sahra Awad: ‘Dat was hem ook steeds gezegd. Dat vind ik nog het schrijnendste. Er wordt deze mensen – want Yemane is zeker niet de enige – steeds een worst voorgehouden: als jij maar je best doet, dan krijg je uiteindelijk dat diploma, of die betaalde baan. Bij Yemane zeiden ze er zelfs bij: “Je wilt toch zelfstandig zijn en je familie over laten komen? Wij gaan je helpen, dit is de weg.” Zo werken deze mensen soms jaren voor niks – en ondertussen komt die betaalde baan nooit.’

OPZOUTEN

En het verhaal is nog niet klaar, want ook bij Albert Heijn blijkt de gemeente hem te hebben ‘verkocht’ als arbeidsgehandicapte. ‘Zijn loonwaarde was vastgesteld op vijftig procent, terwijl hij nooit was gekeurd’, zegt Sahra na wiens aandringen Yemane pas inzage krijgt in zijn contract. Wil: ‘Het contract was een zelf in elkaar geknutselde overeenkomst tussen de gemeente en Albert Heijn waar ook de zorgverzekering en reiskostenvergoeding uit waren gehaald. En het bizarste: na twee maanden gratis werken, zou zijn loonwaarde worden bepaald door de jobcoach van Albert Heijn, die hem daar gewoon zelfstandig liet werken! Zou zijn loonwaarde honderd procent zijn, dan mocht hij opzouten. Zou hij een lagere loonwaarde hebben, dan zou hij zich moeten aanmelden voor het doelgroepenregister van het UWV en dan zou hij een contract krijgen van 15 uur voor zes maanden – maar daarmee kom je niet uit de bijstand.’

VERRADEN

Wil en Sahra laten het er niet bij zitten. Ze bellen meermaals met de verantwoordelijke CEO van Albert Heijn met wie uiteindelijk een gesprek plaatsvindt. Wil: ‘Ze zei letterlijk – ik heb er een opname van – waar Yemane bij zat: “Dit is toch leuk voor hem als dagbesteding, dan hoeft hij niet thuis op de bank te zitten.” Ik was echt in shock. Dagbesteding! Terwijl: ze kennen zijn verhaal!’ Het maakt haar nog altijd woedend: ‘Albert Heijn maakt goede sier met het aannemen van mensen met een arbeidshandicap – ook Yemane moest daarvoor vrolijk op de foto – terwijl het in dit geval dus om iemand gaat die helemaal geen arbeidshandicap heeft. En ondertussen vangt Albert Heijn wel subsidie voor hem, maar weigeren ze hem te betalen.’

Als ook een demonstratie voor de deur van het filiaal waar Yemane werkt, niets aan de situatie verandert, meldt Yemane zich op aanraden van Wil en Sahra ziek. Sahra: ‘Hij was radeloos. Hij voelde zich door iedereen zo voor de gek gehouden en verraden.’

UITBUITING

Dit is het verhaal van Yemane, maar dat lijkt op het verhaal van andere statushouders; Wil en Sahra begeleiden er tientallen. De rode draad? Wil: ‘Het is doelbewuste uitbuiting van kwetsbare mensen die, omdat ze de taal niet goed machtig zijn, makkelijk te bedonderen zijn. Mensen die geen idee hebben wat arbeidsrecht is, worden misbruikt om in de carrousel van laagbetaalde baantjes te werken, veelal gratis.’

Ze kennen ook meerdere voorbeelden van statushouders die op eigen kracht betaald werk vonden, waar de gemeente dan vervolgens voor ging liggen. Wil: ‘Uitkeringsgerechtigden zijn voor de gemeente een verdienmodel: wij weten dat ondernemers bij de gemeente kunnen vragen om nieuwe mensen uit de bijstand en blijkbaar komen nep-arbeidsgehandicapten ook op bestelling. Het is zo’n verrot systeem.’

TE LAAT

Yemane is het inmiddels wel gelukt om op eigen kracht een betaalde baan te vinden: hij werkt nu bij McDonalds. Maar voor gezinshereniging lijkt het al te laat: sinds deze zomer de oorlog in de Ethiopische provincie Tigray is losgebarsten, heeft hij niets meer over of van zijn vrouw of dochter gehoord.

Deel deze pagina