HET WIA-HIAAT

De FNV strijdt tegen:

ONRECHT IN DE WIA

Tekts Luuk Obbink Beeld Marijn van der Waa

‘HOE MOET DIT? SLAAP IK STRAKS OP EEN BANK IN HET PARK?’

Wie arbeidsongeschikt raakt en denkt goed verzekerd te zijn via de WIA, de opvolger van de WAO, kan flink bedrogen uitkomen. Margreet weet daar alles van. Ze had een goede baan en dito salaris en dreigt nu rond te moeten komen van het absolute minimum. De FNV heeft de onrechtvaardigheid van de WIA aangekaart bij de ILO, de arbeidsrechtenorganisatie van de Verenigde Naties.

In een koffietent in haar woon­plaats doet Margreet (46) haar verhaal. Niet haar echte naam overigens, want ze wil niet te boek staan als de sollicitant met een vlekje. ‘Dan kan ik het helemaal vergeten. Het vinden van werk is de enige manier om uit deze situatie te raken. Volgend jaar daalt mijn inkomen tot onder het niveau van mijn huur. Wat moet ik? Het voelt als een existentiële bedreiging.’

BURN-OUT

Hoe heeft het zover kunnen komen? Margreet is academisch geschoold en had een goede baan, in een reeks van vele, want tijdelijkheid is tegenwoordig de norm. Het ging twintig jaar goed, tot ze enkele jaren geleden in een burn-out raakte. ‘Zoals dat meestal is: door een combinatie van werkgerelateerde zaken en privé omstandigheden’, zegt ze. Haar jaarcontract werd niet verlengd en doordat haar werkgever een zogeheten eigenrisicodrager was, moest ze voor de Ziektewet niet bij het UWV aankloppen, maar bij de verzekeraar van de werkgever. ‘Het zou niet moeten uitmaken, maar ik heb een advocaat moeten inschakelen om na vier maanden eindelijk de betaling op gang te krijgen. Niet echt bevorderlijk voor het herstel van een burn-out.’

MINIMALE RE-INTEGRATIE

De afhankelijkheid van de verzekeraar had nog een nadeel: van re-integratie kwam vrijwel niets terecht. ‘Alles moet op een koopje. Een gesprek met een coach stelde echt niets voor. Het ging om het afvinken van een lijstje, niet om mijn re-integratie. De verzekeraar deed het minimale om te voldoen aan de wettelijke verplichting, om zo een loonsanctie te voorkomen. De arbeidsdeskundige van het UWV stelde bij de keuring dan ook vast 'dat het traject aan de eisen voldeed, maar geen schoonheidsprijs verdiende.’ Ze werd voor iets meer dan 60 procent afgekeurd.

NACHTMERRIE

Dankzij haar arbeidsverleden had ze vanaf dat moment recht op de loongerelateerde WGA-uitkering: de eerste twee maanden 75 en vervolgens 70 procent van haar laatstverdiende loon. Het eind van deze periode komt echter met rasse schreden naderbij en als ze dan geen werk heeft, is de nachtmerrie compleet. Ze krijgt dan een vervolguitkering, die gerelateerd is aan het afkeuringspercentage. In haar geval 42 procent van het minimumloon. ‘Dat is 700 euro bruto per maand. Ik heb geen partner en huur in de vrije sector. Hoe moet dit? Slaap ik straks op een bank in het park?’ Wel kan Margreet bij het UWV een aanvulling tot het sociaal minimum aanvragen. ‘Maar ook dan moet ik verhuizen naar een betaalbare woning in de so­ciale sector. Een lachertje, waar vind ik die met de huidige woon­crisis?’

OVERGEKWALIFICEERD

Haar enige uitweg is het vinden van werk. Als ze minstens de helft verdient van wat ze volgens de rekenregels van het UWV zou kunnen verdienen, ontvangt ze een aanvulling van 70 procent van het verschil tussen haar oude salaris en haar nieuwe inkomen. ‘Maar waar vind ik dat werk? Ik reageer overal op en stel geen hoge eisen, maar word steeds als overgekwalificeerd afgewezen. Ook mijn leeftijd en burn-out werken niet mee. Het is lastig uit te leggen, maar ik kom er niet tussen. En de tijd begint steeds meer te dringen. Ondertussen moet ik ook nog zien te herstellen, tegen de klippen op. Want deze situatie bezorgt me heel veel stress.’

WIA-HIAAT

Margreet heeft te maken met wat het WIA-hiaat wordt genoemd: de enorme terugval in inkomen als het niet lukt om werk te vinden voordat de loongerelateerde uitkering afloopt. ‘En als dit wel lukt, de terugval die ze meemaken als ze dit werk om wat voor reden dan ook weer kwijtraken’, zegt Erica Hemmes, bestuurder bij FNV Uitkeringsgerechtigden.

De FNV heeft de onrechtvaardig­heid van de WIA, de opvolger van de WAO, afgelopen zomer voorgelegd aan de International Labour Organisation (ILO), de VN-organisatie voor kwesties rond arbeid. Twee elementen van de wet zijn namelijk in strijd zijn met het – ook door Nederland ondertekende – ILO Verdrag 121. ‘De koppeling van het hebben van werk aan de hoogte van de uitkering staat haaks op het verdrag’, zegt FNV-beleidsadviseur Gerard Veldhuis. En dat geldt ook voor een ander aspect van de wet: dat je pas in aanmerking komt voor een WIA-uitkering als je arbeidsbeperking minimaal 35 procent is. ‘De FNV pleit er al jaren voor om dit percentage te verlagen naar 15 procent, want in de praktijk zit de helft van deze zogeheten 35-minners werkloos thuis zonder WIA-uitkering, terwijl ze wel degelijk een arbeidsbeperking hebben’, zegt Veldhuis.

IN HET REGEERAKKOORD?

Overigens is het al de derde keer dat de Nederlandse vakbonden een oordeel van de ILO vragen over de WIA: ook in 2011 en 2016 hebben de bonden de kwestie bij gelegenheid van de vijfjaarlijkse rapportage aan de ILO voorgelegd. De VN-organisatie gaf de bonden gelijk. ‘Maar Rutte heeft het oordeel van de ILO tot twee keer toe naast zich neergelegd en wij hebben geen deurwaarder die bij de regering kan afdwingen dat de wet wordt veranderd’, zegt Veldhuis. Nu de zaak voor de derde keer is voorgelegd, put hij goede moed uit het feit dat nu ook de SER in haar advies voor de komende kabinetsperiode heeft gesteld dat de wet op de schop moet. ‘Werknemers, werkgevers én kroonleden’, benadrukt hij. ‘We zijn heel benieuwd wat hierover in het regeerakkoord wordt opgenomen.’

TE LAAT

Voor Margreet zal een aanpassing hoe dan ook niet op tijd komen. Ze had een kansrijke sollicitatie lopen. ‘Een flink eind reizen. Ik zou het er voor over hebben, want het zou mijn bestaanszekerheid veilig stellen, in ieder geval voor een jaar. Maar het woon-werkverkeer is niet te doen en eventjes verhuizen is in deze wooncrisis geen reëel scenario.’

‘DEZE SITUATIE BEZORGT ME HEEL VEEL STRESS’

Deel deze pagina