Kritiek op zoveelste banenproject

BIJSTAND EN EEN DODE MUS

Tekst Andrew Groeneveld Beeld Marijn van der Waa

‘SCHAKELKANS CREËERT ONEIGEN­LIJKE CONCURRENTIE’

Een simpel baantje met behoud van uitkering. Zo wil Groningen mensen in de bijstand aan werkervaring gaan helpen. FNV Uitkerings­gerechtigden ziet er niets in, want iedereen verdient eraan, behalve de mensen in de bijstand zelf. En echte banen levert het natuurlijk niet op. ‘Dit is pure verdringing.’

Deelnemers aan het project Schakelkans gaan maar liefst twee euro per uur – de maximale vrijwilligersvergoeding – bovenop hun uitkering ‘verdienen’. In ruil daarvoor krijgen hun tijdelijke werkgevers voor 26 uur per week de goedkoopst denkbare arbeidskrachten. Zij betalen slechts 12,75 euro per uur aan de gemeente Groningen en hoeven zich verder niet druk te maken over zaken als cao’s, premies of pensioenopbouw. Groningen wil op deze manier vijftig mensen die langdurig in de bijstand zitten aan de broodnodige werkervaring helpen. Het moet hun kansen op de arbeidsmarkt vergroten. Meedoen aan Schakelkans is niet verplicht, stelt de gemeente met nadruk. Weigeren mag best, angst voor een korting op je uitkering is nergens voor nodig.

VERDRINGING

Verplicht of niet, het project deugt van geen kant, vindt FNV Uitkerings­gerechtigden. De afspraken die de gemeente maakte over betalingen aan Bureau voor Arbeidsbemiddeling (BVAI), de bedenker van Schakelkans, zijn uitermate schimmig. Afspraken over doorstroom naar echte banen, na de drie maanden Schakelkans, zijn bovendien niet gemaakt. ‘Niet de mensen in de bijstand, alleen het bureau, de werkgevers en de gemeente worden er (financieel) wijzer van’, zegt Maureen van der Pligt, bestuurder bij FNV Uitkerings­gerechtigden. Ze noemt het project onaanvaardbaar. ‘Er wordt gewoon geld verdiend over de ruggen van uitkeringsgerechtigden. Wat hier gebeurt, is verdringing in de meest pure vorm. Van regulier werk, maar ook van uitzendwerk, want bij een uitzendbureau zou een werkgever al gauw 7 euro per uur meer kwijt zijn. Schakelkans creëert oneigenlijke concurrentie.’

HABBEKRATS

Het is niet de eerste keer dat BVAI een gemeente verleidt tot een werkervarings­project waaraan de gemeente kan verdienen. Een paar jaar geleden lanceerde hetzelfde bureau het omstreden project Flextensie. Dit was een vergelijkbaar re-integratietraject dat bedrijven voor een habbekrats aan personeel hielp. En bijstandsgerechtigden moesten na afloop maar zien of hun tijdelijke baantje echt werk opleverde. Flextensie zorgde voor veel commotie en leidde zelfs tot Kamervragen. Geschrokken van alle opwinding en slechte publiciteit, trokken veel gemeenten zich terug. Met Schakelkans gaat BVAI in de herkansing. Er is één verschil: de mensen worden straks in de nieuwe constructie niet via een pool onder wisselende werkgevers verdeeld, zoals bij Flextensie, maar rechtstreeks aan een werkgever toegewezen.

PROTESTEN

Ook dit keer zijn er hevige protesten, behalve van de FNV ook van de uitzendbranche en de lokale Cliëntenraad Werk en Inkomen. Evengoed hapte Groningen toe op het aanbod van BVAI. FNV-bestuurder Van der Pligt: ‘Ik denk dat die meneer van dat bureau gewoon een leuk verkooppraatje heeft. Gemeenten hebben sowieso te weinig geld voor re-integratie, dus iedereen die met een voorstel komt waaraan je kunt verdienen is welkom en wordt met open armen ontvangen.’ De protesten hebben bij andere bestuurders echter al wél twijfel gezaaid. De gemeente Eemsdelta, die ook met BVAI in zee was gegaan, heeft inmiddels de stekker uit Schakelkans getrokken. Wethouder Bé Schollema (PvdA): ‘De gemeente was eerder al met Flextensie gestopt en dus ook met de opvolger Schakelkans wat hetzelfde bleek te zijn. Wij kiezen als gemeente voor een duurzame uitstroom uit de uitkering en daar komt maatwerk bij kijken. Ook richting werkgevers. Persoonlijk contact met werkgevers blijkt goed te werken, zelfs in deze moeilijke coronatijd.’ Maureen van der Pligt van de FNV is blij met het besluit van Eemsdelta: ‘We zijn positief verrast dat deze gemeente achter ons standpunt is gaan staan en nu ook voor duurzaam werk kiest.’

VERDIENMODEL

Verantwoordelijk wethouder Carine Bloemhoff (PvdA) van Groningen is zich ondertussen van geen kwaad bewust. Ze wil graag met de bond over de bezwaren in gesprek, zegt een woordvoerder. Over de inhoudelijke kritiek zei Bloemhoff eerder in Binnenlands Bestuur: ‘Uiteraard houden we in de gaten of werkgevers goed met mensen omgaan. We willen echt inzetten op duurzame uitstroom.’ Hoe de gemeente dat wil gaan doen, is echter onduidelijk. De gemeente weigert openbaar te maken hoe de betalingen tussen de gemeente en BVAI eruit zien en uit welk budget re-integratie gefinancierd wordt. Profiteert een deelnemer aan Schakelkans rechtstreeks van de verdiensten van de gemeente of gaat dat geld op de grote hoop en moet je maar afwachten hoeveel voor re-integratie wordt uitgetrokken? FNV Uitkeringsgerechtigden eist nu via een WOB-procedure dat het verdienmodel van Schakelkans en alle bestedingen openbaar worden gemaakt.

GOEDE BEDOELINGEN

Ervaringsdeskundige Adriana Blijleven (47) uit Groningen heeft er in elk geval geen enkel vertrouwen in dat de gemeente met Schakelkans plotseling het ei van Columbus gevonden heeft. Blijleven probeert al sinds haar 17e aan vast werk te komen. Ze heeft ADD en last van depressies en heeft veel behoefte aan de structuur van een vaste baan. Ze deed daarom de afgelopen dertig jaar volop mee aan overheidsprojecten, die bedoeld waren om mensen zoals zij aan werkervaring en uiteindelijk aan een betaalde baan te helpen. Meedoen, Kansen in Kaart, het Jeugdwerkgarantieplan, diverse participatiebanen; Adriana deed alles wat op haar pad kwam. Aan goede bedoelingen was telkens geen gebrek, maar een echte baan leverde het nooit op. ‘Ik snap echt niet waaom ze elke keer weer iets nieuws bedenken voor mensen zoals ik. Ik heb echt al van alles gedaan; onder begeleiding bij een kringloopwinkel, in een viszaak, bij een verzorgingshuis voor dementerende bejaarden. Het was altijd erg leuk, maar na een tijdje hield het op want een echte baan konden die organisaties blijkbaar niet betalen. Ik zou niet weten waarom dat met Schakelkans opeens anders zou zijn.’

VALSE HOOP

Adriana woont in De Hoogte, een van de oudste volkswijken van Groningen. Ze kent veel wijkbewoners die ook in de bijstand zitten en behoorlijk moedeloos worden van het gebrek aan perspectief. Projecten van de overheid lijken leuk en sympathiek, maar leveren de mensen om wie het gaat in de praktijk vooral een frustrerende hoop zinloos gedoe op, vertelt ze. ‘Om te beginnen moet je er altijd zelf achteraan, want je krijgt de kansen niet vanzelf gepresenteerd. Vervolgens zit er steeds weer een nieuwe werkconsulent aan wie je jouw hele levensverhaal mag vertellen. Het kost dus allemaal ongelooflijk veel energie. Iedere keer beloven ze erg veel, maar er komt nooit iets van terecht.’ Schakelkans heeft vooralsnog vijftig plekken van maximaal drie maanden beschikbaar. Je zou zeggen, dat is beter dan niks. Zo ziet Adriana het niet: ‘Wat hebben die vijftig mensen aan zo’n plek als het achteraf voor de zoveelste keer alleen maar valse hoop blijkt te zijn geweest?’

OPTIMISTISCH

Een structurele oplossing voor mensen in de bijstand is natuurlijk een groter aanbod aan echte banen. Fatsoenlijk werk in sectoren, die staan te springen om meer handjes. In de gemeenteraad van Groningen pleitten de tegenstanders van Schakelkans daarom voor meer investeringen in zorg, onderwijs en techniek. Voor Adriana Blijleven gloort intussen een klein beetje hoop. Het lijkt erop dat ze betaald werk kan krijgen in een zorgflat voor ouderen. Ze heeft al een tijdje vergelijkbaar werk gedaan en kwam in aanmerking voor een vervolg totdat corona roet in het eten gooide. Dikke pech natuurlijk, maar Adriana blijft optimistisch: ‘Ik hou de ontwikkelingen rond het coronavaccin goed in de gaten. Ik hoop dat ze een beetje opschieten. Ik blijf erin geloven. Er kan veel, als je maar wilt. Ja toch?’

‘IEDERE KEER BELOVEN ZE ERG VEEL, MAAR ER KOMT NOOIT IETS VAN TERECHT’

Lees hier hoe de FNV samen met SP-Kamerlid Sadet Karabulut verdringing en werken zonder loon probeert aan te pakken. Zie ook: www.fnv.nl/verdringing

Deel deze pagina