PARTICIPATIEWET

Versoepelingen Participatiewet

‘VOORAL MOOIE WOORDEN’

Tekst Luuk Obbink Beeld Jeannette Schols

FNV-leden demonstreerden eerder dit jaar tegen de Participatiewet die met name voor mensen met een arbeidshandicap geen vangnet, maar een gevangenis is.

MAUREEN VAN DER PLIGT: ‘DE NOOD WORDT NU ACCUUT. KOMENDE WINTER RAKEN MENSEN SERIEUS IN DE PROBLEMEN'

Het wantrouwen in de uitvoering van de Participatiewet gaat plaats­maken voor maatwerk, luidde de boodschap van minister Carola Schouten, begin deze zomer. Wat gaat ervan terechtkomen? ‘Niet veel’, vreest Maureen van der Pligt, bestuurder bij FNV Uitkerings­gerech­tigden. ‘We hadden veel meer verwacht.’

Eerst het goede nieuws: het kabinet wil de kostendelersnorm voor jongeren tot 27 jaar laten vervallen. Ook vervalt voor hen de wachttijd van vier maanden bij het aanvragen van een uitkering. Verder wil de minister onderzoeken of ze de mogelijkheden om bij te verdienen kan verruimen en wil ze de regels versoepelen rond het ontvangen van giften en cadeaus. Wantrouwen moet plaatsmaken voor maatwerk en niet elk foutje van de bijstandsgerechtigde moet worden aangemerkt als fraude. Een aantal administratieve aanpassingen moet de stap naar een baan vergemakkelijken. En los van deze herziening van de Participatiewet wil de minister in het kader van het zogenoemde breed offensief bijstandsgerechtigden met een arbeidsbeperking de helpende hand bieden: ze krijgen recht op persoonlijke ondersteuning op maat van de gemeente.

Mager

Een stap in de goede richting, luidde het commentaar van de FNV. Maar daar is ook alles wel mee gezegd. ‘We hadden meer verwacht’, zegt Maureen van der Pligt, bestuurder bij FNV Uitkeringsgerechtigden. ‘Met de toeslagenaffaire nog vers in het geheugen, net als de kwestie van de vrouw in de bijstand die een megaboete kreeg omdat haar moeder boodschappen voor haar deed, is duidelijk dat de overheid meer moet doen om te zorgen dat burgers niet in de knel raken. De verwachtingen waren hoog gespannen en dan zijn mooie woorden over vertrouwen wel wat mager.’

Omhoog

Om te beginnen moet de uitkering omhoog, vindt ze. ‘Dan wordt er gezegd dat de bijstand meegroeit met de verhoging van het minimumloon, zoals die in het regeerakkoord is vastgelegd, maar die verhoging is minimaal en wordt bovendien goeddeels tenietgedaan door een andere maatregel: het versneld afbouwen van de dubbele heffingskorting. (een gunstige belastingregeling, red.) En die verhoging is keihard nodig, zeker nu met name de energieprijzen de pan uitrijzen.'

‘DE WIJZE VAN TOEPASSING VAN DE PARTICIPATIEWET IS VOLSTREKT WILLEKEURIG’

Geen perspectief

‘In de brief aan de Tweede Kamer stelt de minister dat de bijstand een vangnet is, een tijdelijke voorziening voor de mensen die nergens anders recht op hebben. Je maakt er hooguit drie jaar gebruik van. Maar dat is allang niet meer zo: een flink deel van de bijstandsgerechtigden heeft geen perspectief om aan het werk te raken, bijvoorbeeld vanwege een arbeidsbeperking. Een lid noemde het laatst geen vangnet, maar een gevangenis. Je komt er niet meer uit.’ Ze noemt het voorbeeld van een zzp’er die net gescheiden is en tegen het noodlot van een halfzijdige verlamming aanloopt. ‘Voorheen zou ze recht hebben op een arbeidsongeschiktheidsuitkering, nu gaat ze de bijstand in. En na drie jaar bijstand is de koek echt op: alle reserves zijn uitgeput en er mag niets kapot gaan.’

Kneiterrechts kabinet

Of het snel beter wordt? ‘De minister wil een jaar lang onderzoeken wat het nieuwe wettelijke sociaal minimum moet zijn om van rond te kunnen komen. Een jaar! Dat is veel te lang. De nood wordt nu acuut, komende winter raken mensen serieus in de problemen. Vanwege de almaar aanhoudende inflatie, maar vooral vanwege de energiekosten. De 500 euro extra toeslag, boven op de 800, voor de laagste inkomens die de oppositie heeft afgedwongen is bij lange na niet voldoende om deze klappen op te vangen.’ En daarbij is het maar de vraag of Carola Schouten in staat is om de versoepelingen in het kabinet erdoor te krijgen. ‘Ze is misschien van goede wil, maar ze maakt deel uit van een kneiterrechts kabinet dat niet heel veel anders is dan de voorgaande kabinetten Rutte.’

Mooie woorden

En het gaat niet alleen om een verhoging van de uitkering. ‘De inlichtingenplicht blijft, de tegenprestatie wordt niet afgeschaft, de partner- en vermogenstoets blijven in stand en de kostendelersnorm blijft, zodat het bijvoorbeeld onmogelijk is om bij een ouder in te trekken om voor langere tijd mantelzorg te verlenen. Er wordt wel gezegd dat gemeenten de vrijheid hebben om hier uitzonderingen in te maken, maar in de praktijk stuit dit op juridische bezwaren. Ook verandert er niks aan het onderscheid tussen gemeenten. De wijze van toepassing van de Participatiewet is volstrekt willekeurig en afhankelijk van waar je woont. Dan kun je mooie woorden hebben over maatwerk en vertrouwen, maar als je niks doet aan de regels waar uitvoerende ambtenaren mee moeten werken, verandert er niks. Zij spelen op safe.’

Het recht op persoonlijke ondersteuning door gemeenten voor mensen met een arbeidsbeperking klinkt als een goede zaak, maar de gemeenten krijgen hier geen budget voor. ‘Ze staan op hun achterste benen, want ze moeten de expertise wel kunnen inkopen.’

Onvoldoende

Hoe nu verder? Van der Pligt wil opnieuw met de minister in gesprek. ‘In het voortraject hebben we talloze ontmoetingen gehad met Kamerleden, ambtenaren en de minister. We hebben haar bestookt met brochures waarin te lezen is hoe knellend de Participatiewet voor veel mensen uitpakt. Ik vrees dat ze deze helemaal niet heeft gelezen, anders had er wel een ander voorstel gelegen. Positief is dat de kostendelersnorm voor jongeren tot 27 jaar komt te vervallen: dat hebben we als FNV, met een stevige coalitie van organisaties, in ieder geval bereikt. Maar voor het overige is het onvoldoende en window dressing. We gaan de minister uitnodigen op het hoofdkantoor van de FNV. Samen met kaderleden gaan we opnieuw in gesprek om uit te leggen dat het anders moet.’

Deel deze pagina