FRAUDE

FNV opent meldpunt

‘DE OVERHEID MOET OPHOUDEN BIG BROTHER TE SPELEN’

Tekst Peter Beekman Beeld Niels de Haar

'HET SYSTEEM WERKT ZELFVERSTERKEND EN DISCRIMINEREND'

De overheid moet stoppen met dis­cri­mi­­nerende systemen waar­­mee ze haar burgers in de gaten houdt, vindt de FNV. De bond heeft een meld­punt ingesteld.

Bij het meldpunt kunnen mensen hun ervaringen kwijt met de zogenoemde fraude­scorekaart die bijna 160 gemeenten van 2004 tot 2020 hanteerden. En soms nog hanteren.

Tunnelvisie

Die kaart gebruikten ambtenaren om mogelijke fraudeurs op te sporen. Hiervoor werd onder andere gekeken naar woonsituatie en beroep. ‘Als je woonwagenbewoner bent, scoor je meteen hoog. Ook bouwvakkers of kappers waren extra verdacht’, zegt Maureen van der Pligt, bestuurder bij FNV Uitkeringsgerechtigden. ‘Dat komt door het systeem en zijn algoritmes. Die sturen je de kant op van mensen die als mogelijke fraudeurs zijn aangemerkt. Dan krijg je tunnelvisie. Als je naar kappers zoekt, vind je ook kappers. Het systeem werkt zelfversterkend en discriminerend.’

SyRI verboden

Fraudeopsporing door middel van zogenaamde ‘risico-indicatiesystemen’ is een taai verschijnsel en een veelkoppig monster. De bekendste case is SyRI, het systeem waarmee allerlei gegevens van burgers aan elkaar werden gekoppeld. In 2020 oordeelde de rechter, in een zaak die onder andere door de FNV was aangespannen, dat dat niet mocht. De rechtbank noemde het risico op discriminatie en stigmatisering van burgers ‘reëel’. Bovendien maakt het systeem een onevenredig grote inbreuk op het privéleven van burgers. Maar ondanks het verbod, gingen en gaan, gemeenten gewoon door met dubieuze praktijken die (met name arme en kwetsbare) burgers in de gaten houden en ongegrond als ‘verdacht’ aanmerken.

Meldpunt

Met het meldpunt gaat de FNV de strijd tegen dit soort systemen aan. Van der Pligt: ‘We verzamelen met het meldpunt ervaringen van mensen die een uitkering hebben aangevraagd en bijvoorbeeld huisbezoek van de sociale recherche hebben gehad. Daarna bezien we of een juridische procedure starten.’ De FNV wil af van systemen die diep in de privésfeer ingrijpen. Van der Pligt: ‘Je zou toch denken dat de overheid deze discriminerende systemen in de ban zou doen, zeker nadat de rechter SyRI heeft verboden en we ook de toeslagenaffaire hebben gehad waarbij burgers onterecht werden verdacht, met alle gevolgen van dien.’

Big Brother

Maar het tegendeel is helaas waar. De WGS (Wet Gegevensverwerking door Samenwerkingsverbanden) ligt op dit moment nog ter beoordeling bij de Eerste Kamer. Van der Pligt: ‘Die wet is een soort SuperSyRI. Hiermee kunnen zo’n beetje alle gegevens aan elkaar worden gekoppeld, ook van verhuurders en energieleveranciers. Dat kun je op een zwarte lijst komen, zonder dat je weet waarom. Dat is helemaal Big Brother! We moeten hier mee ophouden!’

Meldpunt

Heb jij tussen 2004 en nu een uitkering aangevraagd bij de gemeente? Meld je dan bij het meldpunt van de FNV.

Deel deze pagina