ARBEIDSMARKT

Krapte op de arbeidsmarkt

‘ER IS EEN OVERSCHOT AAN SLECHTE WERKGEVERS’

Tekst Pien Heuts Beeld Reyer Boxem, Duncan de Fey

‘ER IS SPRAKE VAN EEN ARBEIDSMARKT DIE EEN AFSTAND HEEFT TOT VEEL WERKZOEKENDEN’

De arbeidsmarkt piept en kraakt. Werkgevers schreeuwen moord en brand over een tekort aan personeel. Toch staat ruim een miljoen mensen aan de kant zonder aan het werk te komen. ‘Alsof je het niet waard bent een kans te krijgen.’

Boos en beledigd was ze toen ze via het UWV het artikel ‘Vermijd uitstelgedrag bij het zoeken naar werk: 5 praktische tips’ kreeg toegestuurd. ‘Uitstelgedrag?’ zegt Linda Arends. ‘Ik doe er al tijden alles aan om weer aan het werk te komen. Dat is hard nodig, omdat ik vanwege een eigen huis geen uitkering krijg.’ Haar begeleider bij het Regionale Mobiliteitsteam, dat werkgevers en werknemers probeert te matchen, had haar in contact gebracht met het UWV. Wie weet leverde dat een baan op. Arends: ‘Ik vind het beledigend dat ik dan zo’n reactie krijg. Ze gaan helemaal voorbij aan mijn achtergrond, inspanningen en capaciteiten. Ik stel niks uit; ik ben heel gemotiveerd om weer aan het werk te komen.’

Omscholen

Nadat Linda Arends (47) in 2016 werkloos geraakte, vatte ze snel de koe bij de horens. In een volgende secretariële functie, waarvoor ze ooit bij Schroevers was opgeleid, zag ze geen toekomst. Ze vergrootte daarom haar kansen op de arbeidsmarkt door voor de hbo-opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening te kiezen. Het UWV, waarvanuit ze toen nog een WW-uitkering kreeg, sputterde aanvankelijk tegen, omdat ze tijdens haar stageperiode niet beschikbaar zou zijn voor de arbeidsmarkt. Arends: ‘Terwijl ik me liet omscholen om mijn mogelijkheden te vergroten - op eigen kosten.’

Vicieuze cirkel

Sinds haar afstuderen heeft ze talloze keren gesolliciteerd. Niet alleen op functies in de sociaaljuridische dienstverlening, maar ook in haar oude vak. Als ze al een reactie krijgt, luidt de standaardtekst dat ze niet in het profiel past. Of ze blijkt ‘overgekwalificeerd’. ‘Ik heb altijd gewerkt, nooit stil gezeten. Maar als je eenmaal een gat in je cv hebt, beland je in een vicieuze cirkel van vooroordelen. Ik voel me niet gezien en gehoord. Alsof ik het niet waard ben een kans te krijgen. Terwijl werkgevers moord en brand schreeuwen omdat ze geen personeel kunnen krijgen.’ Het water staat Arends inmiddels behoorlijk aan de lippen. Al een paar jaar leeft ze van spaargeld en financiële steun van haar ouders.

Draai

Hoe kan het dat er een enorm tekort aan personeel is en er tegelijkertijd ruim een miljoen mensen aan de kant staat? Oudere werklozen, mensen met een beperking of chronische ziekte, bijstandsgerechtigden of statushouders lukt het ondanks de krapte op de arbeidsmarkt vaak moeilijk aan het werk te komen. ‘We hebben te maken met een overschot aan slechte werkgevers’, analyseert Kitty Jong, vicevoorzitter FNV. ‘Zelfs in deze tijden van krapte moet personeel jong en gezond zijn en een laag loon en flexibel contract accepteren. Werkgevers moeten nu écht een draai gaan maken. De beste hefboom om krapte tegen te gaan zijn hogere (minimum)lonen, betere arbeidsvoorwaarden en vaste contracten.’

Structurele aanpak

Daarnaast zijn vooral meer fundamentele oplossingen nodig, vindt de FNV. Volgens Jong is de arbeidsmarkt te lang verwaarloosd. En is de tijd van kortetermijn­oplossingen voorbij. Een duurzame arbeidsmarkt vraagt om een structureel andere aanpak. ‘Je kunt niet even een blik potentiële werknemers opentrekken’, zegt ze, doelend op het vaak genoemde ‘onbenutte arbeidspotentieel’ van 1,1 miljoen werknemers (zie kader). ‘De groep mensen die aan de kant staat is verre van homogeen. Een groot deel van hen is niet stante pede geschikt om de tekorten op de arbeidsmarkt op te lossen. Sommige mensen, bijvoorbeeld met een beperking, hebben uitgebreide begeleiding nodig als ze instromen in betaald werk. De vraag moet sowieso zijn: wat kan je, wat wil je en wat heb je daarvoor nodig? Werkgevers moeten het werk veel meer aanpassen aan de mensen in plaats van vacatures blijven uitzetten waar velen niet in passen. Er wordt veel te veel voorbijgegaan aan wat mensen zélf willen. Er is echt sprake van een arbeidsmarkt die een afstand heeft tot veel werkzoekenden.’ Het is Jong een doorn in het oog dat het vooral over loonkostensubsidies en re-integratietrajecten met behoud van uitkering gaat, waarmee werkgevers worden verleid om ‘niet-werkfitte’ mensen in dienst te nemen. ‘Het moet gaan over échte matching en begeleiding waarbij werknemers niet langer een verdienmodel zijn. Maar een goed loon verdienen. En op waarde worden geschat.’

'NIEMAND LIJKT ME ALS MENS MET MOGELIJKHEDEN TE ZIEN, DAT VREET AAN ME'

Bezig bijtje

Heel vaak krijgt Dennis Braam (34) te horen, ook van het UWV, dat hij blij moet zijn dat hij nog leeft en helemaal niet moet willen werken. Na een ongeluk in 2013 lag hij met gebroken ribben, klaplongen en een gescheurd schedeldak drie weken in coma. Alles heeft hij opnieuw moeten leren. ‘De plaat moet opnieuw worden geschreven’, zei de revalidatiearts destijds. Structuur - dat is wat hij vooral nodig heeft, zegt Braam over zijn niet aangeboren hersenletsel. ‘Verder lukt alles prima, ik ben een bezig bijtje.’

Behalve dan op het gebied van betaald werk. Ten tijde van het ongeluk werkte de afgestudeerde mbo’er (horecaondernemer/-manager) als projectleider op een nulurencontract bij een tentenbouwer. Daarvoor had hij andere fulltimebanen. Na het ongeval belandde hij volledig in de WIA. Zijn uitkering ligt op het sociaal minimum vanwege dat nulurencontract. Braam: ‘Ik wil heel graag werken, maar werk moet wel lonen. Als je loon betaald krijgt, betekent dat namelijk niet automatisch dat dat loont.’

Braam heeft de afgelopen jaren zo’n zeven jobcoaches en consulenten versleten. Resultaat: nul. Hij heeft alle paden bewandeld in de hoop aan het werk te komen. Via beschut werk heeft hij als manusje van alles in een horecagelegenheid gewerkt. Gratis. ‘Als ik echte werkgerelateerde begeleiding op maat zou krijgen, weet ik zeker dat ik een baan vind die bij me past. Niemand lijkt me als mens met mogelijkheden te zien. Dat vreet aan me. Er zijn enorme tekorten op de arbeidsmarkt, maar geen werkgever wil me uit dit WIA-hokje halen. Ik wil met al mijn ervaring heel graag bijdragen aan een inclusieve samenleving, waarin ieder mens uniek is en er geen onderscheid wordt gemaakt. Daarom ben ik ook politiek actief.’

Minimumloon omhoog

Niet alleen moet er meer worden geïnvesteerd in de eigen regie en participatie van mensen. Ook de mogelijkheden om een goed loon te verdienen, moeten worden verbeterd, zegt Kitty Jong. Het moet eerder lonen je uit een uitkering te werken. Het minimumloon moet fors omhoog naar minimaal 14 euro zodat een baan, vooral door verlies van toeslagen, voor velen niet langer een verslechtering betekent. Ook vindt Jong dat een einde moet komen aan leeftijdsdiscriminatie. Het aantal ouderen dat na werkloos te zijn geweest weer werk vindt zit weliswaar in de lift maar het vooroordeel bij werkgevers dat ouderen te duur en star zijn tiert nog welig. Jong: ‘Mensen worden veel te snel afgeschreven. Zeker als ze een paar jaar arbeidsongeschikt zijn geweest. Vraag wat mensen nodig hebben om weer inzetbaar te zijn. Geef mensen regie.’

Zojuist heeft Linda Arends, intussen kaderlid bij FNV Uitkeringsgerechtigden weer een sollicitatie de deur uitgedaan. Ze geeft de moed niet op. ‘Als ik maar ergens binnen ben.’

Onbenut arbeidspotentieel

Hoewel zo’n beetje elke sector kampt met een personeelstekort is er een recordaantal mensen aan het werk: 11 miljoen (CBS). Naweeën van de coronacrisis (mensen geven hun spaargeld uit, waardoor de vraag naar goederen en diensten toeneemt) en de vergrijzing leiden tot méér vraag naar arbeid. Er is nog een ‘flinke voorraad’ onbenut arbeidspotentieel van ruim 1,1 miljoen arbeidsbeperkten, langdurig werklozen en deeltijders die meer uren willen maken. Behalve vaste contracten en een flinke verhoging van het (minimum)loon, pleit de FNV voor het stimuleren van opleidingen waarin tekorten zijn. Ook zouden Regionale Mobiliteitsteams en Werkgevers Servicepunten zich meer moeten inzetten om mensen de overstap naar ander werk en/of een andere sector te laten maken. Bovendien vindt de FNV dat Sociaal Ontwikkelbedrijven noodzakelijk zijn om mensen met een (arbeids)beperking aan duurzaam werk te helpen.

Deel deze pagina