RISICOPROFILERING

Fraude-opsporing met algoritmes

NISSEWAARD STOPT ALSNOG

Tekst Eva Prins Illustratie Niels de Haar

‘HET MOET AFGELOPEN ZIJN MET HET VOORTDURENDE WANTROUWEN RICHTING UITKERINGS­GERECHTIGDEN’
‘DIT IS GEEN MANIER OM JE BURGERS TE BEHANDELEN’

Een belangrijke overwinning voor de FNV en het Platform Burgerrechten: eindelijk stopt de gemeente Nissewaard de samenwerking met het bedrijf Totta Data Lab om middels algoritmen fraude met bijstandsuitkeringen op te sporen. Daar was flinke druk voor nodig. En een onderzoek van TNO.

Maureen van der Pligt, bestuurder FNV Uitkeringsgerechtigden, is blij, maar ook boos. ‘Het college wist al heel lang dat haar beleid niet deugde en toch ging ze ermee door. Schandalig dat de gemeente haar inwoners zo als proefkonijn heeft gebruikt.’

RISICOLIJSTEN

TNO ontdekte dat de algoritmes die Totta Data Lab sinds 2018 in opdracht van de gemeente Nissewaard gebruikte onbetrouwbare uitkomsten geven. Jarenlang konden bijstandsgerechtigden zo onterecht het label ‘verhoogd risico op fraude’ krijgen. Uit het onderzoek van TNO blijkt bovendien dat de gemeente met algoritmes heeft gewerkt terwijl ze er geen verstand van heeft en geen inzage kon geven in welke risico-indicatoren er gebruikt werden.

VERBOD OP SYRI

Begin vorig jaar verbood de rechter, in een mede door de FNV aangespannen rechtszaak, het gebruik van het risicoprofileringssysteem SyRI. Ook met dit systeem werden data van burgers aan elkaar gekoppeld waarna algoritmen op ondoorzichtige wijze tot ‘risicoprofielen’ kwamen. De rechtbank noemde het risico op discriminatie en stigmatisering van burgers ‘reëel’. Bovendien maakte het systeem een onevenredig grote inbreuk op het privéleven van burgers. Daarbij was SyRI niet transparant en daardoor niet controleerbaar.

RECHTSZAAK

Na dit vonnis stopten de gemeenten Middelburg en Goes met de inzet van de vergelijkbare risicoanalyses door Totta Data Lab. Maar Nissewaard niet. Alles was wel degelijk goed onderbouwd, meende die gemeente. De beloofde transparantie over en inzage in de data-analyses bleef echter uit. De FNV en het Platform kondigden daarom in februari van dit jaar aan een rechtszaak aan te spannen tegen Nissewaard over het gebruik van deze algoritmes. En toen stopte de gemeente de samenwerking met Totta Data Lab dit voorjaar alsnog. Officieel om technische redenen. Van der Pligt: ‘Het heeft er alle schijn van dat de grond onder de voeten van de gemeente te heet werd en dat ze zo probeert een rechtszaak te vermijden. Dat heeft de inwoners van Nissewaard dan wel nog 30.000 euro extra gekost voor het TNO onderzoek.’

WANTROUWEN

De FNV en het platform beraden zich nog op vervolgstappen. Ronald Huissen van het Platform Burgerrechten: ‘Nissewaard ontkomt nu voorlopig aan een juridische toets van haar beleid. Maar we zullen blijven zoeken naar mogelijkheden om deze praktijken aan te vechten, in Nissewaard maar ook bij andere gemeenten en overheden. Dit is geen manier om je burgers te behandelen.’

Maureen van der Pligt: ‘Zolang mensen op deze manier mogelijk onterecht in een fout rijtje komen te staan, moet je er acuut mee stoppen. Het moet afgelopen zijn met het voortdurende wantrouwen richting uitkeringsgerechtigden.’

Deel deze pagina