ARMOEDE

Dubbele klappen voor kwetsbare groepen

CORONA VERGROOT ARMOEDE

Tekst Andrew Groeneveld Beeld Jeannette Schols

Door te knutselen kan Cindy Samson een beetje ontsnappen aan de uitzichtloosheid van de bijstand

‘BIJSTAND VOELT ALS EEN KETTING ROND MIJN NEK’
‘JE BENT EEN GEVANGENE VAN DE STAAT’

Armoede is een doolhof. Eruit ontsnappen kan, maar dan moet het meezitten. En dat doet het niet. Corona duwt mensen dieper in de ellende en zorgt voor meer armen.

De nieuwste cijfers van het planbureau CPB schetsen een onthutsend beeld. Het bureau onderzocht de gevolgen van de coronacrisis voor het aantal mensen in de bijstand, een belangrijke graadmeter voor hoe armoede zich in Nederland ontwikkelt. Zelfs in het gunstigste geval groeit het aantal bijstandsuitkeringen (nu 410.000) met 15 procent. Gaat het mis met een tweede golf en nieuwe klappen voor de economie, dan schiet de groei naar 51 procent. Dan komen er omgerekend dus ruim 200.000 bij. De zorgelijke voorspellingen worden in de praktijk snel werkelijkheid. Vrijwel alle gemeenten zien de rijen voor de loketten langer worden. Dat geldt ook voor de voedselbanken, een andere indicatie voor toenemende armoede. Begin dit jaar klopten 100.000 mensen bij de voedselbank aan. Sinds corona steeg het bezoek landelijk met 5 procent. Sommige steden, waaronder Amsterdam, noteerden zelfs 30 procent.

MEESTE RISICO'S

Nederland telt volgens het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) 939.000 mensen die financieel amper kunnen rondkomen. Van hen leven 619.000 echt onder de armoedegrens*. Zij moeten kiezen tussen eten, kleding of hun huur. Ruim een kwart miljoen kinderen gaat vaak zonder ontbijt of lunchpakketje naar school. De FNV hamert bij politiek Den Haag al jaren op meer aandacht voor armoede-bestrijding, onder andere door het schrappen van de kostendelersnorm, die veel mensen in de bijstand extra financiële ellende bezorgt. Ook wil de bond dat het wettelijk minimumloon wordt verhoogd naar 14 euro per uur (zie ook het artikel over de campagne Voor 14). De coronacrisis onderstreept volgens de bond dat er meer gedaan moet worden om armoede te bestrijden. Het huidige minimumloon is bij lange na niet genoeg om van rond te komen, laat staan dat je met een uitkering het hoofd boven water kunt houden. Veel gezinnen met kinderen, ouderen met alleen AOW of een klein pensioentje en mensen met schulden moeten elke maand elk dubbeltje omdraaien en dan nog komen ze vaak geld tekort. Als er niks gebeurt, neemt de armoede ook zonder corona met een kwart toe. Dat is volgens het SCP het gevolg van kabinetsbeleid om bijstandsuitkeringen vanaf 2021 stapsgewijs te verlagen. Naast financiële zorgen zijn er bij mensen die in armoede leven vaak extra problemen bijvoorbeeld met gezondheid en sociale uitsluiting. Steeds meer mensen zijn aangewezen op een sociaal vangnet als burenhulp en vrijwilligersorganisaties. Door coronarestricties kwam die hulp onder druk: Buren en vrienden komen niet meer zo graag over de vloer en veel buurtbijeenkomsten werden de afgelopen maanden afgeblazen.

AAN DE KETTING

Ook de instanties zijn moeilijker bereikbaar geworden, vindt Cindy Samson (54). Cindy is gescheiden en moet af en toe een beroep doen op bijzondere bijstand voor ritjes naar het ziekenhuis en juridische hulp bij een geschil over zorgkosten. Door corona wordt het steeds lastiger om die bijzondere bijstand te krijgen, merkt ze. ‘Het was sowieso al moeilijk, maar door corona lijken steeds meer mensen erom te vragen. Je moet er bij de gemeente tegenwoordig echt om smeken. Ik heb eigenlijk geen puf meer om die weg te gaan. Er wordt steeds zo hard aan het elastiekje getrokken dat bij mij de rek eruit is gegaan.’ Cindy deed administratief werk en was een tijd uitvaartbegeleider. Sinds haar kinderen het huis uit zijn, zit ze in de bijstand. Het lukt haar niet eraan te ontsnappen via een betaald werk. ‘Bijstand voelt als een ketting rond mijn nek’, zegt ze. ‘Ik kan en mag financieel bijna niks. Zo mag ik vanwege medische beperkingen maar een paar uurtjes per dag werken. Toen ik een paar jaar geleden in de kinderopvang werkte, kreeg ik iedere maand 120 euro. Die moest ik meteen inleveren. Ik zat te huilen achter mijn computer. Tegenwoordig mag ik een half jaar werken en 25 procent houden, maar dat heeft voor mij geen zin. Ik word er alleen maar verdrietig van. Het voelt als een soort geestelijke mishandeling. Ik denk dan maar aan mensen in andere landen, die op de vuilnisbelt naar eten zoeken. Dan valt ’t nog mee. Zolang ik dat soort verhalen lees, word ik niet gek.’

Sabrina Adams zorgt alleen voor haar zoontje van elf, die een vorm van autisme heeft. Ze zit al dertien jaar in de bijstand.

‘MENSEN SCHAMEN ZICH EN GAAN IN HUN EENTJE TOBBEN’

KLAPPEN

Ook de van oorsprong Amerikaanse Sabrina Adams (37) staat door corona extra onder druk. Ze moest een traantje laten toen zij aan het begin van de crisis in de supermarkt stond en tot haar schrik zag hoe hamsteraars alle goedkope producten uit de schappen hadden gehaald. ‘Dat maakte me heel verdrietig, want ik kon niks anders kopen dan de goedkoopste pasta’s en wc-rollen. Dat was allemaal weg.’ Sabrina zorgt alleen voor haar zoon van elf die autisme heeft en zit al dertien jaar in de bijstand. ‘Ik heb vooral ervaring in de horeca en een beetje in de detailhandel, maar ik heb het idee dat ik daar al te oud en te duur voor ben.’ Door een ongelukkige val met haar fiets waardoor haar arm blijvende schade opliep, nam haar kans op werk nog verder af. Door alle tegenslagen, stress en heimwee kwam ze vorig jaar in een burn-out terecht. In februari ging het net weer wat beter, maar toen kwam corona. ‘Het was echt heel naar dat al mijn sociale contacten ineens ophielden en ook al mijn afspraken met hulpverleners niet meer doorgingen. Het was wel heel leuk dat mijn zoon vaker bij mij was en ik thuisonderwijs kon geven. Ik heb daar echt van genoten. Maar het betekende wel dat ik twee keer zoveel moest uitgeven aan eten.’

OOGKLEPPEN

Cindy Samson heeft leren overleven. Ze doet in de supermarkt figuurlijk oogkleppen op zodat ze niet ziet wat er behalve voedsel nog meer te koop is. Om aan de armoede te ontsnappen, volgt ze een opleiding bij Coeva (Coöperatie van Ervaringsdeskundigen in Armoede en Sociale Uitsluiting). Over enige tijd hoopt ze een eigen bedrijfje te kunnen starten als administratief ondersteuner en boekhouder voor kleine ondernemingen. Wat haar steekt is dat de stem van armen amper gehoord wordt. ‘Ik heb geen zin meer om als een groot kind om hulp te schreeuwen, maar je moet wel. Het lijkt alsof al die geschoolde mensen bij de instanties gewoon geen zin hebben om te helpen. Zeker als je niet werkt of een opleiding volgt, kun je nergens over meepraten. Het wordt steeds moeilijker om uit de bijstand te komen, je bent een gevangene van de staat. Je bent eigenlijk alleen nog de baas over je eigen huis en tuin.’ Sabrina Adams vindt het ook heel moeilijk om - al was het maar voor even – te ontsnappen uit het financiële en het sociale isolement. ‘In Nederland heb Ik maar een hele kleine kennissenkring. Ik heb geen geld om in de kroeg af te spreken en mensen te ontmoeten. De ander steeds laten betalen wil ik niet, want dan voel ik me enorm schuldig.’

DUBBELE KLAP

Hanneke van Bezooijen, directeur van de Protestante Diaconie in Amsterdam herkent de frustraties bij Cindy en Sabrina. ‘Corona is een dubbele klap. Mensen raken verder geïsoleerd en worden somber omdat ze het gevoel hebben dat er geen plek meer is in de maatschappij. Het zijn kwetsbare mensen die met een klein zetje over de rand kunnen vallen.’ Van Bezooijen zag de afgelopen tijd ook nieuwe groepen armen ontstaan zoals arbeidsmigranten zonder asielverleden. Mensen uit Egypte bijvoorbeeld of Brazilië. Ze werkten zwart in de horeca of als schoonmaker bij mensen thuis en dopten hun eigen boontjes. Nu zien ze alles wegvallen en kunnen zij geen aanspraak maken op voorzieningen. In de grote steden geeft het Rode Kruis noodhulp aan de vele honderden, vaak radeloze gezinnen.

VERHALEN

De coronacrisis maakt volgens Van Bezooijen duidelijk dat er plekken moeten komen waar mensen hun verhalen kunnen delen. ‘Een hele generatie maakt tegenslagen op het gebied van werk, geld en bestaan voor de eerste keer mee. Ze schamen zich en gaan in hun eentje tobben. In de media gaat het over cijfers, de persoonlijke verhalen kom je bijna niet tegen. Er zijn weinig plekken waar je eerlijk kunt zeggen dat je het eigenlijk niet meer ziet zitten.’

De protestantse Diaconie Amsterdam nodigt mensen uit om verhalen te delen over het omgaan met tegenslagen, ook als het gaat om ziekte of een faillissement. Aanmelden voor deze bijeenkomsten (live of online) kan via www.Stayconnected.Amsterdam.

* Volgens het SCP is het bestaansminimum voor een alleenwonende ruim 1039 euro, voor samenwonenden zonder kinderen 1555 en voor een eenoudergezin met één kind 1340 euro.

Deel deze pagina