CORONA

MEESTE KLAPPEN VOOR DE ZWAKKEREN

Tekst Luuk Obbink Beeld Liesbeth Dinnissen

Als de coronacrisis één ding aan het licht heeft gebracht op het gebied van de arbeidsmarkt, dan is het dat de flexibilisering volledig is doorgeslagen. Maar ook dat het de zwakkeren zijn waar de klappen het hardst aankomen. ‘We roepen dit al jaren en krijgen steeds meer bijval’, zegt FNV-vicevoorzitter Kitty Jong.

Het was nog geen twee maanden voordat de coronacrisis uitbrak dat de Commissie Borstlap een rapport presenteerde waaruit onder meer naar voren komt dat het niet goed gaat met flexwerkers op de arbeidsmarkt. Eerder al kwam de WRR met een vergelijkbaar verhaal. ‘En wij roepen het als FNV al jaren’, zegt vicevoorzitter Kitty Jong.

MEEPRATEN

Niet vreemd dus dat de positie van flexwerkers, zzp’ers en schijnzelfstandigen een van haar grootste zorgen was bij het vrijwel op slot gooien van de economie, op vrijdag 13 maart. ‘De crisis heeft ons gelijk bevestigd. En bij zzp’ers gaat het niet alleen om de mensen met de laagste inkomens, maar ook om de groep die daar boven zit.’ Nog dezelfde dag toog Jong samen met collega-hoofdbestuurder Zakaria Boufangacha naar het ministerie van Wouter Koolmees om mee te praten over een noodmaatregel die vooral de flexwerkers zou behoeden voor een enkeltje richting WW of bijstand. ‘Als voorwaarden hebben we daar genoemd dat de regeling geen WW-gelden moest opsouperen, dat er sprake moest zijn van 100 procent doorbetaling en dat het vooral ook moest gelden voor mensen met een flexcontract.’

SUCCESJE

Het heeft geleid tot de NOW-regeling die regelt dat de overheid de loonkosten voor 90 procent overneemt als er sprake is van een omzetdaling van minstens 20 procent, aanvankelijk op voorwaarde dat er geen ontslagen vallen en ook flexwerkers in dienst blijven. Een succesje, al tekent Jong er wel bij aan dat werkgevers die uitzendkrachten toch de deur wezen, niet werden beboet. ‘Dat was vrijwel niet te controleren.’ Des te schandaliger vindt zij het dat in het verleng­de pakket de boete op ontslag deels is vervallen. ‘In de eerste drie maanden zijn uiteindelijk 300 duizend flexwerkers ontsla­gen. We vrezen dat met het aanpassen van de boete de deur verder opengaat. Daarom hebben wij ons daar fel tegen verzet.’ Voor zzp’ers kwam er de Tozo, een regeling waarbij hun gekel­derde inkomen gedurende zes maanden wordt aangevuld tot bijstandsniveau (zie ook het artikel 'Twee maten').

DRAMA

Minstens zo hard getroffen worden echter de mensen die al zonder werk zaten. ‘Wie in de WW zit, heeft veel minder kans om aan werk te komen. Er zijn minder vacatures en het UWV kan door het werken op afstand minder ondersteuning bieden. De kans dat WW’ers in de bijstand terechtkomen is daarmee toegenomen. Samen met andere bonden hebben we er daarom bij minister Koolmees op aangedrongen om deze mensen uitstel te verlenen, maar vooralsnog lijkt de bereidheid nihil’, zegt Jong. ‘Terwijl, aangewezen zijn op een bijstandsuitkering is op dit moment een drama. Gedwongen thuisblijven is niet fijn, maar als je mooi woont en een redelijk inkomen hebt, is het nog wel uit te houden. Voor deze mensen is dat niet het geval. Ze raken ook eerder in een sociaal isolement.’ Zieke werknemers zien ondertussen de WIA-keuring op zich af komen, zonder dat ze de gelegenheid hebben fatsoenlijk te re-integreren. ‘En ze dreigen vervolgens niet de keuring te krijgen waar ze recht op hebben, doordat keuringen telefonisch plaatsvinden. Normaal adviseren we altijd om een WIA-begeleider van de FNV mee te vragen, maar dat kan nu dus niet.’

'Het is te gek voor woorden als mensen worden opgeroepen zo veel mogelijk thuis te blijven, maar ze wel in het kader van de tegenprestatie allerlei werkzaamheden moeten verrichten'

WEINIG BEWEGING

Wie in de bijstand raakt, kan bovendien te maken krijgen met de tegenprestatie. ‘Er zijn gelukkig gemeenten die dat hebben opgeschort, maar dat is niet standaard. Dit hebben we ook aangekaart, met de Landelijke Armoedecoalitie: het is te gek voor woorden als mensen worden opgeroepen zo veel mogelijk thuis te blijven, maar ze wel in het kader van de verplichte tegenprestatie allerlei werkzaamheden moeten verrichten.’ En Jong ziet de bui al hangen als er straks een tekort aan arbeidskrachten is in de tuinbouw, omdat arbeidsmigranten massaal wegblijven. ‘Dat is echt een horrorscenario: dat mensen in de bijstand gedwongen worden om daar als tegenprestatie te werken, dus zonder loon. Dat moeten we zien te voorkomen.’ Ook heeft ze opgeroepen om het sanctiebeleid in de Participatiewet te verzachten en de huurverhoging dit jaar op nul te zetten. ‘Maar staatssecretaris Tamara van Ark komt maar weinig in beweging.’

CRISISPROOF

Alles overziend, blijkt dat het so­ciale stelsel en de arbeidsmarkt piepen en kraken onder het coronageweld. Aanleiding om eens goed na te denken hoe het stelsel na deze malaise meer crisisproof in te richten is? ‘Dat hebben we natuurlijk al lang gedaan’, zegt Jong. ‘We krijgen steeds meer bijval voor ons standpunt dat de flexibilisering van de arbeidsmarkt is doorgeschoten en dat dit niet houdbaar is. Wij zeggen: beperk de arbeidsmarkt tot vaste, tijdelijke en uitzendcontracten en echte zelfstandigen. Geef mensen met WW of bijstand recht op toegang tot een werknemersservicepunt en scholing. Geef arbeidsongeschikten een reële keuring, bied ze veel meer dienstverlening en verlaag het arbeidsongeschiktheidscriterium naar 15 procent (is nu 35 - red). Vorm sociale werkbedrijven om naar sociale ontwikkelbedrijven en geef mensen met een beperking recht op duurzaam werk en ondersteuning. En stop in de Participatiewet met de tegenprestatie, de kostendelersnorm en het onbarmhartige sanctiebeleid dat gebaseerd is op wantrouwen.’

BASISINKOMEN

Het basisinkomen, dat binnen de FNV al een aantal jaren op de agenda staat, lijkt in het publieke debat als gevolg van de crisis meer steun te krijgen. Kan dat een deel van de oplossing zijn? ‘In opdracht van de FNV is de Rijkuniversiteit Leiden nu bezig met een onderzoek naar de mate waarin mensen bereid zijn te werken als ze een basisinkomen hebben. Mede op basis daarvan neemt het congres in 2021 een besluit over de inzet van de FNV en daar ga ik niet te veel op vooruitlopen’, zegt Jong. ‘Maar bedenk wel: het basisinkomen lijkt een mooi vangnet voor tijden als deze, maar het heeft ook een keerzijde. Als we dat nu hadden gehad, was er nooit een NOW-regeling gekomen, waarmee mensen hun volle salaris houden. Dan was er een ontslaggolf geweest, met het basisinkomen als vangnet. Dan val je terug op ongeveer bijstandsniveau, waar niet van te leven valt. Daar moeten we het ook maar eens over hebben.’

Deel deze pagina